Doodzonde – de leegloop van commercieel en maatschappelijk vastgoed

Een column op persoonlijke titel van de heer Polman, gepubliceerd op 4 februari 2015.

Duurzaamheid, Innovatie & Active Ageing. De drie werkgebieden van Enbihz. Tevens de terreinen waarin Yarsie Holding, de moedermaatschappij van Enbihz, investeert – ofwel in mens en omgeving. Alle elementen in het artikel spreken in het voordeel van de visie en daaruit voortvloeiende activiteiten van Enbihz én de investeringskansen voor Yarsie Holding. 

De rel rond warenhuisketen V&D is slechts een symptoom van een stedenbouwkundige crisis: ons commercieel en maatschappelijk vastgoed loop snel leeg. De leegstand woekert in winkels, kantoren, scholen, verzorgingstehuizen en kerken. En de snelheid waarmee dat gebeurt neemt alleen maar toe. De leefbaarheid in dorpen en steden raakt, als we niet oppassen, structureel ontwricht.

De cijfers liegen wat dat betreft niet. In 2013 liet het bestuurlijk platform ‘Bouwstenen voor Sociaal’ becijferen dat er in 2030 een kwart minder maatschappelijk vastgoed nodig is dan in 2010. De grootste onttakeling vindt plaats in het onderwijs en de zorg. Lokaal kan tot bijna de helft van de scholen en instellingen leeg komen te staan. Datzelfde platform hield in 2014 een nog niet gepubliceerde enquete onder 133 gemeenten. Daaruit blijkt dat gemiddeld ruim twintig maatschappelijke vastgoedpanden leegstaan. Per gemeente.

Het is niet eenvoudig om deze tsunami van leegstand te stoppen. De meeste oorzaken zijn zelfs onomkeerbaar. De opkomst van het internet bijvoorbeeld veroorzaakt een slagveld onder retailers. Ondertussen neemt onze mobiliteit toe. Wie gaat winkelen, maakt daar tegenwoordig een dagje uit van in geliefde steden als Amsterdam, Utrecht, Maastricht of Groningen. De lokale middenstand heeft het nakijken.

Ook is het makkelijker dan ooit om thuis te werken, waardoor vaste werkplekken op een kantoor steeds minder nodig zijn. Er staat acht miljoen m2 aan kantoren leeg. Nog eens drie miljoen m2 valt te scharen onder verborgen leegstand. Dat gaat om bedrijven die in veel te grote panden zitten. Volgens sommige schattingen verdubbelt dit de komende jaren.

En laten we de vergrijzing niet vergeten. Er is minder jeugd, dus komen scholen en dagverblijven leeg te staan. Hadden we in 2010 nog 34 miljoen m2 aan onderwijs- en opvangvoorzieningen nodig. In 2030 is daar nog 25 miljoen van over. En terwijl we met zijn allen steeds grijzer worden, willen we het liefst thuis oud worden. Dus lopen ook verzorgingstehuizen in rap tempo leeg: van 30 miljoen m2 in 2010 naar 22 miljoen m2 in 2030.

Moeten we het hier nog over onze kerken hebben?

Zo bezien zijn de problemen rond V&D slechts het topje van de ijsberg. Ondanks deze alarmerende cijfers kijken gemeenten liever weg. Sterker nog, jaarlijks bouwen lokale besturen er volgens het Kadaster zo’n 300.000 m2 aan maatschappelijk vastgoed bij. Dat is bouwen voor leegstand. DOODZONDE!